به گزارش خبرگزاری فارس از کجور، پیوند بهار و نوروز در فرهنگ و سنن ایرانیان پیوندی بسیار باشکوه و خاطره انگیز است و ایرانیان از زمان باستان تا به امروز به میمنت و مبارکی این پیوند و نوشدن زندگی طبیعت، آن را جشن می‌گیرند و خاطره‌ای باشکوه را در کنار یکدیگر رقم می‌زنند.

از این روی برای برپایی جشن آغاز بهار و نوروز در جای جای ایران زمین مراسم و آیین‌های خاصی برای استقبال از این میراث گرانبهای ایرانی در سراسر کشور برگزار می‌شود.

در این میان استان مازندران که یکی از خاستگاه‌های بزرگ فرهنگ و آداب و سنن اصیل بومی و محلی در کشور است آیین استقبال از بهار و نوروز در آن طراوت و زیبایی ویژه خودش را دارد که در این مجال به آیین و مراسم‌ استقبال از بهار و نوروز در کجور مازندران می‌پردازیم.

* خانه تکانی

همه ساله در آستانه فرارسیدن فصل بهار و نوروز، زنان و مادران سخت‌کوش و پاکدل روستاهای کجور آستین همت بالا زده و اتاق به اتاق با گردگیری نمدها، شستن موکت‌ها، فرش‌ها و پرده‌های منزل خانه‌تکانی را آغاز می‌کنند. مادران روستایی حتی ظروف منزل را نیز شسته و کاسه‌ها و بشقاب‌های ویژه پذیرایی را پس از شست‌وشو جدا از بقیه به کناری گذاشته تا در ایام نوروز شیرینی‌ها و آجیل‌ها را در آن ریخته و بر سر سفره نوروزی بگذارند.

* گِل کار

از آنجایی که مصالح به ‌کار رفته در بیشتر خانه‌های بومی در روستاهای کجور مازندران از سنگ، گِل و چوب است بنابراین عمل "گِل کار" دیوارها یکی از مهم‌ترین بخش‌های خانه تکانی در روستاهای کجور به شمار می‌رود.

"گِل کار "را باید یکی از هنرهای اصیل و بومی در کجور دانست که با دستان به رنج خو گرفته اما هنرمند مادران پرتلاش و مهربان در کجور انجام می‌شود.

عمل "گِل کار" بدین صورت انجام می‌شود که ابتدا خاک ویژه "گِل کار" را که جزئی از مصالح به‌ کار رفته در ساخت منازل روستایی است از معدن کوچک آن که معمولا تپه‌های نزدیک روستاست تهیه می‌شود و پس از انتقال به منزل، غربال می‌شود تا ناخالصی آن جدا شود.

سپس مقداری از خاک نرم و غربال شده را در ظرفی ریخته و آب مخلوط می‌کنند تا به ‌صورت نیمه رقیق در آید. بعد از آن زنان روستایی دست خود را درون جوراب قرار می‌دهند و با خیس کردن آن درون آب نیمه رقیق "گِل کار" بر روی دیوارهای داخلی و بیرونی و طاقچه‌ها و کف هر اتاق را می‌کشند و بدین ترتیب لایه‌های گِلی دیوارها شادابی و طراوت دوباره خود را بازمی‌یابند و مستحکم‌تر می‌شوند.

البته در جاهایی هم که دیواره یا کف اتاق‌ها فرو رفتگی یا خوردگی داشته باشد کمی از املاح خاکی درون آب "گِل کار"  را برداشته و آن قسمت آسیب دیده را پوشانده و ترمیم می‌کنند. عطر و بوی "گِل کار" برای نسل‌های گذشته و همه آنهایی که زندگی بدون تکنولوژی امروز را در روستاهای کجور تجربه کرده‌اند بسیار دلپذیر و سراسر خاطره و طراوت است.

* سبزه

مردم کجور همچون سایر مردم ایران برای عید نوروز اقدام به سبز کردن "سبزه" با استفاده از گندم، جو یا عدس می‌کنند. آنها معتقدند سبز کردن گندم، جو یا عدس سبب افزایش رزق و روزی و برکت در سال جدید می‌شود. اهالی کجور برای سبز کردن سبزه نیت نیز می‌کنند و هر ظرف "سبزه" به نام فرزند یا نوه خویش نامگذاری کرده تا سبزه‌ها شاداب و یکدست رشد کنند.

* سال مج

فردی را که قدمش خیر و مبارک است (با استخاره) او را به عنوان "سال‌مِج" قبل از تحویل سال انتخاب می‌کنند. (معمولا‌ پسر‌بچه یا دختر‌بچه‌ای است). برای انجام استخاره نزد یکی از افراد سالخورده محل که اهالی استخاره او را بسیار بیشتر قبول دارند، می‌روند و چند اسم از دختر یا پسر بچه را به وی اعلام می‌کنند و به او می‌گویند که این اسامی را استخاره کن و هر کدام که خوب آمد آن را به ما اعلام کن تا برای سال مِج یا همان شگون انتخاب کنیم.

به دختر بچه یا پسر بچه‌ای که به ‌عنوان سال مِج (شگون) انتخاب شد اطلاع داده می‌شود که امسال او باید بعد از تحویل سال وارد منزل آنها شود.

گاهی افراد با سن بالا نیز به‌ عنوان سال مِج انتخاب می‌شوند ولی تاکید بیشتر بر روی کودکان و نوجوانان است.

سال ‌مِج معمولا یک تا یک ساعت و نیم قبل از تحویل سال نو باید خارج از خانه باشد و حق ورود به منزل را ندارد. از طرفی افراد خانوار نیز حق خروج از منزل را ندارند تا زمانی که سال نو تحویل شده و سال مِج وارد منزل شود.

سال مِج در لحظه شروع سال تحویل همراه با هفت سینی که از قبل تهیه شده است و حاوی قرآن، سبزه، شیرینی و یک ظرف پر از آب قبل از دیگران است وارد خانه می‌شود و اهالی منزل از او استقبال کرده و احترام می‌گذارند سپس هدایایی به او می‌دهند و آرزو می‌کنند که قدمش برای اهل خانواده در آن سال پربرکت باشد. معمولا به کسی که به عنوان سال مج انتخاب می‌شود تخم‌مرغ رنگ کرده (سرخ مرغنه) و هدیه‌های دیگر داده می‌شود.

هر خانواده‌ای یک نفر را به‌عنوان سال مج انتخاب می‌کند و گاهی ممکن است یک سال مج برای چند خانواده انتخاب شود.

* کِل چهارشنبه شو

کِل چهارشنبه‌شو یا همان آخرین چهارشنبه سال را می‌گویند. در کجور رسم بر این است که در غروب آخرین چهارشنبه سال با استفاده از مقداری کاه و تقسیم آن به هفت قسمت و قرار دادن در یک خط مستقیم، آنها را آتش زده و همراه با اعضای خانواده از روی آن می‌پرند. آنها بر این عقیده‌اند که این عامل موجب دورشدن بلا در سال جدید خواهد شد. سپس به اتفاق اعضای خانواده بر سر سفره شام آخرین چهارشنبه سال یا همان کِل چهارشنبه شو که محتوی سبزی پلو و ماهی سفید است حاضر شده و لحظاتی قبل از آن با اسپند دود کردن برای همه حاضران بر سر سفره شام حاضر می‌شوند. 

* حضور بر سر مزار

مردم متدین کجور یک روز قبل از سال تحویل بر سر مزار عزیزان از دست رفته خود حاضر شده و با قرائت فاتحه یاد آنها را در آستانه فرارسیدن سال نو که در سال‌های گذشته در کنارشان بر سر سفره هفت سین حضور داشتند، گرامی می‌دارند.

* تحویل سال نو

بعد از تحویل سال نو، بزرگ‌ترهای فامیل در منزل به انتظار فامیل‌های کوچک‌تر می‌مانند تا دید و بازدیدها شروع شود. معمولا بزرگ‌ترها در گذشته با سکه‌های مرسوم آن زمان به کوچک‌ترها عیدی می‌دادند و آنان را با غذاهایی مانند تخم‌مرغ‌های رنگی، نان‌های محلی، توتک (نوعی نان محلی مازندران) و سایر غذاهای مرسوم پذیرایی می‌کردند ولی در این زمان که کوچک‌ترها سکه‌ها را خوب می‌شناسند با اسکناس‌های درشت عیدی می‌گیرند.

به تازه عروس و داماد فامیل، هدایایی نیز تقدیم می‌شود همچنین نوزادان فامیل را با کادوهایی مانند لباس یا پول مقدمشان را گرامی می‌دارند.

اگر در طول سالی که گذشت فردی از خانواده‌ای به رحمت خدا رفته باشد بقیه اقوام و بستگان سببی  و نسبی به احترام  آن خانواده و نیز نشان دادن ابراز همدردی شریک در غم بودن با آنها، از انجام مراسم نوروز خودداری می‌کنند و تنها به چیدن سفره حاوی میوه و خرما اکتفا می‌کنند و دیگر خبری از شیرینی و تنقلات و سبزه بر روی سفره هفت نوروزی نیست. همچنین در لحظات اولیه سال نو به دیدار خانواده عزادار رفته و با ابراز همدردی، سالی پر از خیر و برکت و شادی و دور بودن هرگونه بلا برایشان آرزو می‌کنند.

خانواده‌های دختر و پسر جوانی که با هم نامزد هستند، برای یکدیگر، هدایایی از جمله مواد غذایی و لباس می‌فرستند و اگر نامزد در روستای دیگری باشد، با قول و قرارهای قبلی به دید و بازدید آنان می‌روند. از طرفی رسم بر این است که عروس هر خانواده که به تازگی به جمع آنها پیوسته است باید همراه با خانواده شوهرش به دید و بازدید اقوام و خویشاوندان شوهر خود برود.

* سیزده ‌بدر

در روز سیزده ‌بدر ، سبزه‌های عید را به آب می‌اندازند، تا بلا، غم و غصه آنها را آب ببرد. از صبح به صحرا و دشت رفته تا سیزده را به‌ در‌ کنند و جوانان همراه با هم ‌روستائیان خود به بازی‌های دسته‌جمعی مشغول و سر‌گرم می‌شوند.